Santral venöz kateter (CVC), sağlayıcınızın boynunuzdaki, göğsünüzdeki, kolunuzdaki veya kasıklarınızdaki bir damara yerleştirdiği uzun, esnek bir tüptür. Kalbinize boşalan büyük bir damar olan vena kavanıza gider. CVC, acil veya uzun vadeli tedavi için ilaç, sıvı veya kan almanıza yardımcı olur. Ayrıca kan alma işlemlerinde de yardımcı olur. Türleri arasında PICC hatları ve portları bulunur.

Genel bakış

Santral venöz kateter nedir?

Santral venöz kateter, merkezi hat veya CVC olarak da adlandırılır, çeşitli tıbbi rahatsızlıklar için tedavi almanıza yardımcı olan bir cihazdır. Vücudunuza bir damar yoluyla giren uzun, ince, esnek bir tüpten yapılmıştır . Tüp, ucu kalbinize boşalan büyük damara ( vena kava ) ulaşana kadar bir veya daha fazla damardan geçer.

Böylece, CVC’nizin ucu vena kavanızda bulunur. Diğer uç, genellikle sağ tarafınızda, göğsünüzün bir yerinde, cildinizin hemen üstünde veya altında bulunur. Cildinizin dış yüzeyindeyse, buna hub denir. Vücudunuzun dışında olduğu için hub’ı görebilir ve hissedebilirsiniz. Diğer uç cildinizin altındaysa, buna portal veya rezervuar denir. Cildinizin altında küçük (çeyrek büyüklüğünde) bir çıkıntı görebilir ve hissedebilirsiniz, ancak o kadar belirgin değildir. Hub veya rezervuar, tedaviniz için erişim noktasıdır.

Bir CVC, sağlayıcınızın kan dolaşımınıza kolayca erişmesini sağlayarak damarınıza çok sayıda iğne batırma ihtiyacını azaltır. Bu nedenle, bir CVC uzun süreli ilaçlara, sıvılara, kan alımına veya kan transfüzyonuna ihtiyaç duyan kişiler için idealdir. Acil bakıma veya kısa süreli tedavilere ihtiyaç duyan kişiler de CVC’lerden faydalanır.

Santral venöz kateter ve intravenöz kateterler (periferik IV’ler)

Santral venöz kateterler ve intravenöz kateterler ( periferik IV’ler olarak da bilinir ) her ikisi de tedavi sağlar ve her iki cihaz da vücudunuza bir damar yoluyla girer. Ancak üç temel farkları vardır:

• Vücudunuza girdikleri yer.
• Ne kadar büyükler.
• Vücudunuzda ne kadar süre kalabilirler.

Merkezi hatlar ve periferik IV’ler vücudunuza farklı damarlardan girer. Merkezi hatlar göğsünüzdeki, boynunuzdaki, kolunuzdaki veya kasıklarınızdaki büyük bir damara girer. Genellikle cildinizin yüzeyine yakın olmayan derin bir damardır. Periferik IV’ler elinizdeki veya kolunuzdaki cildinizin yüzeyine yakın bir damara girer.

Boyuta gelince, merkezi hatlar daha uzundur ve daha büyük bir tüpe sahiptir. Bunun nedeni, hedeflerine ulaşmak için daha uzağa gitmeleri gerektiğidir. Bazı merkezi hatlarda birden fazla tüp bulunur. Bunlara çift veya üçlü lümenli kateterler denir. Karmaşık durumlarda farklı ilaç türlerine uyum sağlayabilirler.

Süreye gelince, merkezi hatlar vücudunuzda periferik IV’lerden daha uzun süre kalabilir. Genellikle periferik IV’leri birkaç günde bir değiştirmeniz gerekir. Ancak bazı merkezi hat tipleri haftalarca veya aylarca kalabilir.

Santral hat kimlere lazım?

Merkezi hatlar, aşağıdakilere ihtiyaç duyan kişiler de dahil olmak üzere birçok farklı tıbbi durumdaki insanlara yardımcı olur:

• Kan veya trombosit transfüzyonları .
• Kemoterapi .
• Acil durumlarda ( hipovolemik şok gibi ) sıvı veya kan.
• Sık sık kan alınması.
• Hemodiyaliz .
• Uzun süreli antibiyotikler .
• Besinler doğrudan kanlarına verilir (eğer sindirim sistemleri düzgün çalışmıyorsa).
• Evde ilaç alabilme imkânı.
• Vena kava filtre yerleşimi.

Sağlık hizmeti sağlayıcıları bazı tıbbi testler sırasında da CVC’leri kullanırlar.

Santral venöz kateter çeşitleri nelerdir?

Santral venöz kateterler birçok formda gelir. Bunlar şunları içerir:

• Tünelsiz santral venöz kateter : Bu tip CVC, damarınıza kısa süreli erişim için uygundur (iki haftadan az). Sağlık uzmanınız boynunuzdaki, kasıklarınızda veya üst göğsünüzdeki bir damara erişmek için iğne deliği kullanır. Sağlık uzmanınız kateter ucunu üst vena kavanıza yönlendirir.
• Periferik olarak yerleştirilen merkezi kateter (PICC) : PICC hattı, tünelsiz bir CVC’ye benzer. Ancak sağlayıcınız boynunuz veya göğsünüz yerine üst kolunuzdaki bir damara erişmek için iğne deliği kullanır. Sağlayıcınız, ucu üst vena kavanıza ulaşana kadar kateteri diğer damarlardan geçirir.
• Tünelli santral venöz kateter : Bu tip, iki haftadan uzun erişim için uygundur. Sağlık uzmanınız kateteri cerrahi olarak boynunuzdaki veya göğsünüzdeki bir damara yerleştirir. Kateter cildinizin altında 8 ila 10 santimetre boyunca “tünel” açar ve ardından göğsünüzün farklı bir bölgesinde cildinizden çıkar. Sağlık uzmanınızın tünelli bir CVC’yi marka adıyla çağırdığını duyabilirsiniz. Yaygın isimler Broviac®, Hickman® ve Groshong®’dur.
• Subkutan (implante) port : Bir port en az üç ay süren uzun süreli erişim için uygundur. Bu tip cildinizden hiç çıkmaz. Sağlık uzmanınız cerrahi olarak onu implante eder, böylece tamamen vücudunuzun içinde olur. Hub (kateter erişim noktası) cildinizin yüzeyine çok yakındır. Bu nedenle, sağlık uzmanınız tedaviniz için hub’a erişmek amacıyla cildinizi bir iğneyle delebilir. Sağlık uzmanınız bu tip katetere implante edilebilir venöz port veya Port-a-Cath diyebilir.

Sağlayıcınız size hangi tip CVC’ye ihtiyacınız olduğunu söyleyecektir. Bu, özel tıbbi ihtiyaçlarınıza ve katetere ne kadar süreyle ihtiyacınız olduğuna bağlıdır.

Santral venöz kateter yerleştirme işlemini kim yapar?

Prosedür uzmanı adı verilen bir sağlık hizmeti sağlayıcısı, merkezi hatların yerleştirilmesini gerçekleştirir. Prosedür uzmanları, belirli tıbbi prosedürlerde uzmanlaşmış doktorlardır.

Santral venöz kateterler ne kadar yaygındır?

Santral hat yerleştirme yaygın bir işlemdir. Her yıl milyonlarca insana santral venöz kateter takılmaktadır.

Prosedür Ayrıntıları

Santral venöz kateterin yaygın olarak yerleştirildiği yerler nelerdir?

CVC yerleştirme için üç yaygın erişim noktası şunlardır:

• İç juguler ven : Boynunuzda bulunur.
• Subklavian ven : Göğsünüzün üst kısmında bulunur.
• Ortak femoral ven : Kasıklarınızda bulunur.

PICC hattı erişim noktaları, her ikisi de kolunuzda bulunan bazilik ven ve sefalik vendir.

Her yerleştirme yerinin avantajları ve dezavantajları vardır. Sağlık uzmanınız, durumunuza ve ihtiyaçlarınıza göre en iyi yerleştirme yerini seçecektir.

Santral venöz kateter takılmasından önce neler olur?

Sağlayıcınız, faydaları ve riskleri dahil olmak üzere prosedürü size açıklayacaktır. Aklınıza takılan herhangi bir soruyu sorabilirsiniz. Sağlayıcınız daha sonra prosedürü gerçekleştirmek için onayınızı isteyecektir. Bazı acil durumlarda, bu konuşma mümkün değildir.

Sağlık uzmanınız, sağlık uzmanınızın erişmesi gereken damara bağlı olarak doğru pozisyona girmenize yardımcı olacaktır. Sırt üstü, tamamen düz veya hafif açılı bir şekilde uzanacaksınız, böylece ayaklarınız ve bacaklarınız göğsünüzden daha yükseğe kaldırılacak. Sağlık uzmanınız sizi hayati belirtilerinizi kontrol eden monitörlere bağlayacaktır .

Peki bu işlem sırasında neler yaşanıyor?

İşlem, ihtiyacınız olan santral venöz kateterin türüne göre değişir. Tünelsiz bir CVC veya PICC hattına ihtiyacınız varsa, perkütan bir prosedür uygulanır. Bu, sağlayıcınızın damarınıza erişmek ve kateteri yerleştirmek için cildinizi bir iğneyle delmesi anlamına gelir. Sağlayıcınız aşağıdaki adımları gerçekleştirecektir.

1. İğnenin batırılacağı bölgeyi cildinizde temizleyin.
2. Ağrıyı hissetmemeniz için bölgeyi uyuşturacak bir ilaç ve rahatlamanıza yardımcı olacak bir sakinleştirici verilecektir.
3. Cildinize bir iğne batırın. Konum, sağlayıcınızın kullanmayı seçtiği damara bağlı olarak değişecektir. Olası konumlar arasında kolunuz, boynunuz, üst göğsünüz ve kasıklarınız bulunur.
4. İğneden bir tel geçirin ve teli damarınızda dikkatlice ilerletin.
5. İğne deliğinizin yerini biraz daha genişletmek için bir neşter kullanın.
6. Dilatör adı verilen bir cihazı cildinizdeki açıklığa yerleştirin. Bu cihaz, kateterinizin damarınıza girmesi ve damarınızda hareket etmesi için alan yaratmaya yardımcı olur.
7. Dilatörü yumuşak dokuya doğru yavaşça itin.
8. Dilatörü çıkarın ve kateteri kılavuz tel üzerinden geçirmeye başlayın.
9. Kateteri, ucu doğru yere gelene kadar bir veya daha fazla damardan geçirin. Ucu, kalbinizin üstünde veya altında bulunan vena kavanızda olacaktır.
10. Kateterin dış ucunu cildinize dikin ve bölgeyi kapatacak ve temiz tutacak bir bandaj uygulayın.

Sağlayıcınız, prosedürü yönlendirmek için ultrason görüntüleme teknolojisini kullanabilir.

Tünellenmiş CVC yerleştirme ve port yerleştirme için sağlayıcınız damarınıza erişmek için benzer teknikler kullanacaktır. Ancak bekleyebileceğiniz bazı farklılıklar vardır.

Tünel CVC

Tünellenmiş CVC yerleştirmesi bir iğne deliği ve ameliyat gerektirir. Rahat kalmanız için lokal veya genel anestezi alacaksınız .

Bir diğer önemli fark ise kateterinizin giriş ve çıkış noktalarının farklı olmasıdır. Tünelsiz bir CVC veya PICC hattında, kateter vücudunuzu orijinal damar erişim noktasından terk eder. Tünellenmiş bir CVC’de, sağlayıcınız kateterin göğsünüzden çıkacağı farklı bir nokta seçer.

Kateter, damar erişim noktası ile vücudunuzu terk ettiği nokta arasında cildinizin altında yer altı metrosu gibi uzanır.

Deri altı port

Portlar da tünelli kateterlerdir, ancak fark, kateterin hiçbir kısmının vücudunuzdan çıkmamasıdır. Tamamen cildinizin altındadır. Bir iğne deliği ve ameliyata ihtiyacınız olacak ve genel anestezi alacaksınız.

Sağlık uzmanınız göğsünüzde, portunuzun kalacağı bölgede küçük bir kesi yapacaktır. Bu alan, damar erişim noktasına yakın olacaktır. Sağlık uzmanınız, cildinizin hemen altında, dokularınızda küçük bir boşluk cebi oluşturacaktır. Portu cebe yerleştirecek ve güvenli bir şekilde yerine dikecektir. Son olarak, sağlık uzmanınız kesiyi dikecek ve bir bandaj uygulayacaktır.

Peki bu işlemden sonra ne olur?

Sağlayıcınız işlemin başarılı olduğundan emin olmak için kontrol edecektir. CVC’nizin doğru yerde olduğunu ve herhangi bir komplikasyon olmadığını doğrulamak için bir göğüs röntgeni çekeceklerdir . Sağlayıcınız eve ne zaman dönebileceğinizi size söyleyecek ve evde ne yapmanız gerektiği konusunda talimatlar verecektir.

Sağlık uzmanınız ayrıca kateterinize ne kadar süreyle ihtiyacınız olduğunu ve ne zaman birinin onu çıkarabileceğini de söyleyecektir. Sürenin uzunluğu tıbbi ihtiyaçlarınıza ve kateterin amacına göre değişir.

Riskler / Faydalar

Santral venöz kateterin avantajları nelerdir?

Santral venöz kateterin periferik IV’lere göre birçok avantajı vardır, bunlar arasında şunlar yer alır:

• Daha az iğne batması . Bir CVC, sağlayıcınızın her seferinde damarınıza iğne batırmadan damarınıza birçok kez erişmesine olanak tanır. Bu yöntem damarınızı hasardan korur. Ayrıca kendinizi daha rahat ve daha az endişeli hissetmenizi sağlayabilir.
• Daha az ağrı . CVC, bazı kişilerin periferik IV tedavisinden dolayı hissettiği ağrı, rahatsızlık veya yanma hissini azaltır veya ortadan kaldırır.
• Uzun süreli erişim . Bir CVC, IV’ünüzü sürekli olarak değiştirmenize gerek kalmadan uzun süre tedavi almanızı sağlar.

Santral venöz kateterin olası komplikasyonları nelerdir?

Santral venöz kateterlerin başlıca komplikasyonu enfeksiyondur. Buna kateterle ilişkili kan dolaşımı enfeksiyonu (CRBSI) denir. Kateter yerleştirme sırasında veya günlük yaşamınızın ilerleyen zamanlarında ortaya çıkabilir. Kateterin göbeği vücudunuzun dışındaysa, özellikle tünelsiz bir CVC veya PICC hattınız varsa, CRBSI riski daha yüksektir. CVC’de daha fazla lümen olması durumunda risk de daha yüksektir. Tünelli CVC’ler ve portlar için enfeksiyon riski daha düşüktür.

CVC yerleştirilmesi sırasında ortaya çıkabilecek diğer komplikasyonlar şunlardır:

• Aritmi (tipik olarak dal bloğu veya ventriküler aritmi ).
• Kanama.
• Çökmüş akciğer ( pnömotoraks ).
• Atardamar veya toplardamarda hasar.
• Soluk borunuzda hasar .

İşlemden sonra ortaya çıkabilecek komplikasyonlar şunlardır:

• Gecikmiş kanama.
• Daralmış damar (stenoz).
• Tromboz .

Santral venöz kateter çıkarılmasının olası komplikasyonları şunlardır:

• Hava embolisi ( damarları tıkayan gaz kabarcığı ).
• Kanama.
• Kateter kırılması (kateterin bir kısmının damarınızın içinde kopması).

Kurtarma ve Görünüm

Santral venöz kateterime nasıl bakım yapmalıyım?

Sağlık uzmanınız size evde kateterinize nasıl bakacağınızı söyleyecektir. Enfeksiyon riskinizi azaltmak için bu talimatları izlemeniz önemlidir. CVC’nizin göbeğini ve etrafındaki alanı çok temiz tutmanız gerekir.

Ayrıca, CVC’nizi yıkayabilmeleri için sağlayıcınızı düzenli olarak ziyaret etmeniz gerekebilir. Bu, tıkanıklıkları ve kan pıhtılarını önler.

Doktoru Ne Zaman Aramak Gerekir

Sağlık uzmanına ne zaman görünmeliyim?

CVC enfeksiyonunun belirtilerini veya semptomlarını yaşıyorsanız derhal sağlayıcınızı arayın. Bunlar şunları içerir:

• Ateş .
• Port veya göbeğinizin yakınında ağrı veya hassasiyet.
• Çevredeki deride kızarıklık veya kırmızı çizgiler.
• Sıcak veya şişmiş cilt.
• Sarı veya yeşil drenaj.

Ayrıca kateterinizin uzadığı görülüyorsa hemen sağlayıcınızı arayın. Bu, damarınızdan çıktığı anlamına gelebilir. Kateteriniz düşerse veya yanlışlıkla çıkarırsanız lütfen hemen sağlayıcınızla iletişime geçin.

Sağlayıcınız CVC bakımı için ne sıklıkla gelmeniz gerektiğini size söyleyecektir. Herhangi bir sorunuz veya endişeniz olduğunda sağlayıcınızı aradığınızdan emin olun.

Benim Sağlığım’dan bir not

Santral venöz kateterler birçok farklı tıbbi durumda hayat kurtarıcı tedaviler sağlar. Santral bir hatta ihtiyacınız varsa, sağlayıcınıza sizin için hangi türün en iyi olduğunu ve nedenini sorun. Ayrıca sağlayıcınıza prosedürünüzün faydaları ve riskleri ve kateterinize evde nasıl bakacağınız hakkında da sorun.