Allojenik kök hücre nakli, belirli kan rahatsızlıklarını ve kan kanserlerini tedavi etmek ve bazen iyileştirmek için donör kök hücrelerini kullanır. Sağlık hizmeti sağlayıcıları genellikle ilk tedaviler işe yaramazsa veya durumlar geri dönerse kök hücre naklini önerir. Kök hücre nakline ihtiyaç duyan kişilerin yaklaşık %50’si aile üyesi olmayan biri tarafından bağışlanan kök hücreleri kullanır.

Genel bakış

Allojenik kök hücre nakli nedir?

Sağlık hizmeti sağlayıcıları kan kanserlerini tedavi etmek ve bazen belirli kan bozukluklarını iyileştirmek için allojenik kök hücre nakli kullanırlar . Sağlık hizmeti sağlayıcıları, ilk tedaviler işe yaramadıysa veya tedaviler işe yaradıysa ancak durum geri döndüyse allojenik kök hücre nakli önerebilirler. Allojenik kök hücre naklinde, sağlık hizmeti sağlayıcıları sağlıksız kök hücreleri bağışlanmış sağlıklı kök hücrelerle değiştirir. Bu yeni kök hücreler sağlıklı yeni kan hücreleri üretir. Kök hücre nakline ihtiyaç duyan birçok kişi, aile üyesi olmayan biri tarafından bağışlanan kök hücreleri kullanır.

Allojenik ve otolog kök hücre nakli arasındaki fark nedir?

Allojenik kök hücre nakli bağışlanmış kök hücreleri kullanır. Bu kök hücreler bir aile üyesinden, tanımadığınız birinden veya göbek kordonu kanından gelebilir. (Göbek kordonu kanı, bebek doğduktan sonra göbek kordonundan ve plasentadan toplanan kandır.) Otolog kök hücre nakli kendi kan kök hücrelerinizi kullanır.

Her iki tedavi de kemik iliğinizin yeni kan hücreleri geliştirmesine yardımcı olurken, çalışmalar allojenik kök hücre nakillerinin donör hücrelerinin sağlıksız hücrelere saldırmasına neden olarak çalıştığını göstermektedir. Sağlık hizmeti sağlayıcıları buna “greft-versus-tümör” etkisi (GVT) adını verir.

Allojenik kök hücre nakli ile hangi kanserler tedavi edilir?

Sağlık hizmeti sağlayıcıları, aşağıdakiler de dahil olmak üzere hastalıklara neden olan sağlıksız hücreleri değiştirmek için allojenik kök hücre naklini kullanırlar:

• Akut miyeloid lösemi (AML): AML’den remisyonda olan kişiler allojenik kök hücre nakli için aday olabilir. Remisyon, AML belirti ve semptomlarını ortadan kaldıran tedavi aldığınız anlamına gelir .
• Akut lenfositik lösemi (ALL): AML gibi, ALL’den remisyonda olan kişiler bu prosedür için aday olabilir.

Allojenik kök hücre nakli ile hangi kan hastalıkları tedavi edilir?

Çoğu zaman allojenik kök hücre nakli aşağıdaki kan hastalıklarını tedavi eder:

• Aplastik anemi : Sağlık hizmeti sağlayıcıları, şiddetli aplastik anemi formları için allojenik kök hücre naklini önerebilir. Bu prosedür genellikle aplastik anemiyi iyileştirir.
• Şiddetli Kombine Bağışıklık Yetmezliği Sendromu (SCID): Bu, enfeksiyonla savaşan bağışıklık hücrelerinin gelişimi ve işlevinde rol oynayan farklı genlerdeki mutasyonlardan kaynaklanan bir grup nadir hastalıktır.
• Talasemi : Bu kan hastalığı vücudunuzun kırmızı kan hücreleri üretme yeteneğini etkiler. Sağlık uzmanları, şiddetli talasemi formlarını tedavi etmek için allojenik kök hücre nakli kullanabilirler.

Yapılan çalışmalar allojenik kök hücre naklinin aşağıdaki nadir kalıtsal kan hastalıklarını iyileştirdiğini göstermektedir:

• Diamond-Blackfan anemisi : Diğer tedaviler başarılı olmazsa, sağlık uzmanları allojenik kök hücre naklini kullanabilirler.
• Fanconi anemisi (FA): Allojenik kök hücre nakli, FA’nın neden olduğu bazı kan bozukluklarını tedavi edebilir.
• Chediak-Higashi sendromu: Bu bozukluk beyaz kan hücrelerini etkiler. Allojenik kök hücre nakli hasarlı beyaz kan hücrelerini değiştirir.
• Lökosit adezyon eksikliği: Derin doku enfeksiyonlarına neden olan bir bağışıklık bozukluğudur.
• Kronik granülomatozis: Allojenik kök hücre nakli, bu durumun neden olduğu tekrarlayan ve yaşamı tehdit eden enfeksiyonları tedavi eder.

Allojenik kök hücre nakli için kimler adaydır?

Sağlık hizmeti sağlayıcıları, kan bozukluklarını veya kanseri tedavi etmek için allojenik kök hücre naklini önermeden önce birkaç faktörü göz önünde bulundurur. Bu faktörler şunlardır:

• İnsan lökosit antijenleri (HLA) sizinkine çok yakın olan bir donörünüz var.
• Genel sağlık ve tıbbi durumunuz. Örneğin, kök hücre nakli olan kişiler tedaviden önce yoğun kemoterapiden geçerler . Buna şartlandırma denir. Sağlık hizmeti sağlayıcıları şartlandırma yan etkilerini yönetip yönetemediğinizi değerlendirecektir.
• Tıbbi durumunuz. Allojenik kök hücre nakli de dahil olmak üzere tüm kanserler veya kan hastalıkları kök hücre nakline yanıt vermez.
• Önceki tedavileriniz. Bazı tıbbi tedaviler nakli etkileyebilir.

Allojenik kök hücre nakli için iyi bir eşleşme ne demektir?

Mümkün olan en iyi eşleşme, sizinkine yakın insan lökosit antijenlerine (HLA) sahip sağlıklı bir donördür. HLA, kan proteinleridir. Sağlık hizmeti sağlayıcıları, HLA’nızı olası donörünüzün HLA’sıyla karşılaştıran kan testleriyle HLA’yı belirler. Bu HLA tiplemesidir.

Sağlayıcılar, donör kök hücrelerini sizinkiyle eşleşen antijen sayısına göre değerlendirir. Yüksek sayıda eşleşen antijen, bağışlanan kök hücrelerin engraftman adı verilen bir işlemle sağlıklı yeni kan hücreleri üretme şansını artırır. Engrafmanda, bağışlanan kök hücreler sağlıksız kan hücrelerinin yerini alacak yeni kan hücreleri üretir.

Yakın HLA eşleşmeleri ayrıca akut veya kronik graft-versus-host hastalığı (GVHD) geliştirme riskinizi de azaltır . Akut GVHD semptomları prosedürünüzden birkaç hafta sonra gelişebilir ve cildinizi, karaciğerinizi ve gastrointestinal sisteminizi etkileyebilir.

Kronik GVHD semptomları, transplantasyondan sonraki haftalar veya birkaç yıl içinde ortaya çıkabilir. Akut GVHD semptomlarına ek olarak, kronik GVHD ağzınızı, akciğerlerinizi, nöromüsküler sisteminizi veya genitoüriner sisteminizi etkileyebilir.

HLA eşleşmesi iyi olan kimdir?

İnsanlar HLA’larını biyolojik ebeveynlerinden alırlar. Biyolojik kardeşleriniz varsa, kardeşlerinizden herhangi birinin allojenik kök hücre nakli için HLA eşleşmesi olma olasılığı 4’te 1’dir.

Son zamanlarda, sağlık hizmeti sağlayıcıları yalnızca kısmen HLA uyumlu kişiler tarafından bağışlanan kök hücreleri kullanarak allojenik kök hücre nakilleri gerçekleştirmenin bir yolunu buldular. Bunlar haploidentik (yarım uyumlu) kök hücrelerdir. Bu, kök hücre nakline ihtiyaç duyan bir kişinin biyolojik çocukları veya biyolojik ebeveynleri tarafından bağışlanan kök hücreleri kullanabileceği anlamına gelir. Bu, sağlayıcıların potansiyel bağışçı havuzunu artırmak için kullanmaya başladığı nispeten yeni bir tedavidir.

Nakil ihtiyacı olan kişilerin yaklaşık %70’i ailelerinde eşleşen bir donör bulamayacaktır. Bu olduğunda, sağlayıcılar potansiyel akraba olmayan donörler için kök hücre veri tabanlarına veya kayıtlarına yönelir. Akraba olmayan donörler, HLA tiplerinin donör veri tabanlarına eklenmesi için gönüllü olan kişilerdir. Eşleşen kök hücrelerin çoğu akraba olmayan donörlerden gelir.

Akraba olmayan birine gönüllü olarak kök hücre bağışlamak ne anlama geliyor?

Kök hücre bağışlamak isteyen kişiler, kök hücre bağışlamaya uygun olup olmadıklarını görmek için bağış kayıtlarıyla çalışırlar. Genellikle, kayıt personeli, olası bağışçıların bağış yapabilecek kadar sağlıklı olup olmadıklarını ve bağışlanan kök hücrelerinin enfeksiyon riski oluşturmayacağını doğrulamak için sorular soracaktır.

Daha sonra, olası bağışçılar HLA tiplerini belirlemek için kan testleri yaptırır. Kayıt personeli bu sonuçları, kök hücre nakline ihtiyaç duyan kişiler için potansiyel eşleşmeleri bulmak amacıyla sağlayıcıların kullandığı veri tabanlarına ekler. Bağışçı veri tabanına kaydolmanın bağış yapmak için bir zorunluluk olmadığını unutmamak önemlidir.

Potansiyel bir donör ve alıcının eşleşen HLA’sı varsa, sağlayıcılar nakil sürecini riskler de dahil olmak üzere açıklar. Sağlayıcılar potansiyel donörlerden süreci ve riskleri anladıklarını belirten onay formlarını imzalamalarını ister.

Daha sonra sağlayıcılar, olası donörlerin sağlıklı olduğunu ve kemik iliği hasadı prosedürünü veya periferik kök hücre hasadı prosedürünü yönetebilecek durumda olduğunu doğrulamak için fiziksel muayene ve kan testleri tamamlar.

Sağlık hizmeti sağlayıcım akraba olmayan bir donör bulamazsa ne olur?

Sağlayıcınızın önerebileceği iki seçenek şunlardır:

• Göbek kordonu kanı kök hücreleri: Bunlar, bebek doğduktan sonra göbek kordonundan ve plasentadan alınan kök hücrelerdir.
• Haploidentik (yarım uyumlu) kök hücreler: Bunlar, HLA’sı sizin HLA’nızın yarısıyla tam olarak eşleşen biyolojik bir ebeveyn, kardeş veya çocuktan alınan kök hücrelerdir. Biyolojik ebeveynlerin HLA’sı her zaman çocuklarının HLA’sıyla yarı uyumludur. Biyolojik kardeşlerin yarı uyumlu olma olasılığı %50’dir.

Allojenik kök hücre nakilleri ne kadar yaygındır?

Amerika Birleşik Devletleri’nde 2020 yılında 8.000’den fazla kişiye allojenik kök hücre nakli yapıldı. Daha fazla kişi, kök hücresini aile üyesinden ziyade aile dışından birinden aldı.

Prosedür Ayrıntıları

Allojenik kök hücre naklinin nasıl çalıştığını anlamak için kök hücreler ve vücudunuzdaki rolleri hakkında daha fazla bilgi edinmek yardımcı olabilir.

• Kök hücreler, kemik iliğinizin ürettiği genç veya olgunlaşmamış kan hücreleridir. Kemik iliğiniz, kemiğinizin yumuşak, süngerimsi merkezidir.
• Bu kök hücreler, vücudunuzu enfeksiyondan koruyan beyaz kan hücreleri , vücudunuz boyunca oksijen taşıyan kırmızı kan hücreleri ve kanınızın pıhtılaşmasına yardımcı olan trombositler dahil olmak üzere her tür kan hücresine dönüşür . Kök hücreler, hasarlı, yaşlanan veya yıpranmış kan hücrelerinin yerini almak için sürekli olarak yeni kan hücreleri üretir.
• Bazı kanserler ve kan hastalıkları, kök hücreleriniz yeterli sayıda sağlıklı kan hücresi üretemediğinde ortaya çıkar.
• Bu durumda sağlık hizmeti sağlayıcıları, sağlıksız kök hücreleri yok etmek ve bunları sağlıklı kök hücrelerle değiştirmek için kemoterapi veya diğer tedavileri kullanabilirler.
• Allojenik kök hücre nakli, sağlıksız kök hücrelerin yerine yeni, sağlıklı kan hücreleri üretebilen sağlıklı kök hücreler yerleştirilmesidir.

Asıl işlemden önce neler oluyor?

Kök hücre nakli için adaysanız, sağlık uzmanınız, naklinizden önce uygulanan yüksek yoğunluklu kemoterapi dahil olmak üzere, prosedürün yan etkilerini yönetebileceğinizi doğrulamak için testler yapacaktır. Bu testler şunları içerebilir:

• Elektrokardiyogram (EKG) : Bu test, kalbinizin ritmini kontrol eder.
• Ekokardiyogram : Bu test, kalbinizin ne kadar iyi pompaladığını kontrol eder.
• Tam kan sayımı (CBC) : Bu test kan hücrelerinizi ölçer ve inceler. Sağlık uzmanınız ayrıca karaciğer fonksiyon kan testi veya böbrek fonksiyon kan testiyapacaktır
• Biyopsi . Kanseriniz varsa, sağlayıcınız biyopsi yapabilir, böylece kanserli hücrelerinizde yeni değişiklikler olup olmadığını inceleyebilir ve kanserinizin nakilden sonra geri dönme riskini değerlendirebilir.

Sağlık uzmanınız üst göğsünüzdeki büyük damarlardan birine santral venöz kateter (CVC) yerleştirebilir. CVC’ler, sağlık uzmanlarının kan almak ve ilaç ve sıvı sağlamak için kullandığı santral hatlar olarak hizmet veren tüplerdir. CVC’ler, nakil süreci boyunca kan almak veya intravenöz tüpler yerleştirmek için tekrarlanan iğne batmalarını ortadan kaldırır.

Transplantasyon şartlandırması nedir?

Transplantasyon koşullandırması, kemik iliğinizdeki kanser hücrelerini öldüren yoğun kemoterapi ve/veya radyasyon tedavisidir. Koşullandırma ayrıca mevcut kan hücrelerini de öldürür. Donör hücreleri kanser hücrelerinin ve sağlıklı hücrelerin yerini alır.

Allojenik kök hücre nakli sırasında neler olur?

Sağlayıcılar, bağışlanan kök hücreleri kan dolaşımınıza sokmak için CVC’nizi kullanır. Bağışlanan bu kök hücreler, yeni kan hücreleri üretmeye başlayabilmeleri için kemik iliğinize doğru yol alırlar.

Allojenik kök hücre nakli sonrası neler olur?

Sağlık hizmeti sağlayıcılarınızın iyileşmenizi izleyebilmesi ve ihtiyaç duyabileceğiniz herhangi bir tedaviyi sağlayabilmesi için hastanede veya hastanenin yakınında kalacaksınız. Allojenik kök hücre naklinizden sonra neler bekleyebileceğinizi burada bulabilirsiniz:

• Tedavi öncesi kemoterapi, bağışıklık sisteminizin sizi enfeksiyonlardan koruma yeteneğini etkiler. Bu riski azaltmak için, diğer insanlarla çok sınırlı fiziksel temasınızın olduğu dikkatlice temizlenmiş bir odada yalnız kalacaksınız.
• Bağışlanan kök hücrelerin vücudunuz tarafından reddedilme olasılığını azaltmak için bağışıklık sistemini baskılayıcı ilaçlar alacaksınız .
• Bazı kişilerde nakilden sonra mide bulantısı , kusma ve ishal görülür . Sağlık hizmeti sağlayıcılarınız bu semptomları hafifletmek için size ilaç ve kaybettiğiniz sıvıları geri vermek için sıvı verecektir.
• Kırmızı kan hücrelerini ve trombositleri yenilemek için kan nakline ihtiyacınız olabilir .

Riskler / Faydalar

Allojenik kök hücre naklinin avantajları nelerdir?

Allojenik kök hücre nakli, otolog kök hücre nakli için yeterli sağlıklı kök hücresi olmayan birine yardımcı olabilir. Hem allojenik hem de otolog kök hücre nakli, sağlıksız hücreleri sağlıklı hücrelerle değiştirir. Çalışmalar, allojenik kök hücre naklinin kemik iliği ve kan hücresi sağlığını geri kazandırırken kanser hücrelerini de öldürdüğünü göstermektedir.

Allojenik kök hücre naklinin riskleri veya komplikasyonları nelerdir?

Olası komplikasyonlar genel sağlık durumunuza, yaşınıza ve önceki kanser tedavilerinize bağlı olarak değişir. Allojenik kök hücre nakilleri, greft-versus-host hastalığına neden olabilir . Bu, bağışıklık sisteminizin nakil sonrası normal hücrelere saldırması durumunda gerçekleşir. Allojenik kök hücre nakli düşünüyorsanız, sağlık uzmanınız olası komplikasyonları özetleyecek ve böylece bu riskleri olası faydalarla karşılaştırabileceksiniz.

Kurtarma ve Görünüm

Allojenik kök hücre naklinden sonra iyileşme süreci ne kadar sürer?

Nakil sürecinden, nakil öncesi şartlanmadan kurtulmak da dahil olmak üzere, kurtulmak birkaç ay sürebilir. Yeni kök hücreleriniz yeni kan hücreleri üretirken bağışıklık sisteminizin iyileşmesi bir veya iki yıl sürebilir.

Allojenik kök hücre nakillerinin başarı oranı nedir?

Genel bir başarı oranı sağlamak zordur çünkü sağlık hizmeti sağlayıcıları allojenik kök hücre naklini birçok farklı kan kanseri ve kan bozukluğunu tedavi etmek için kullanır. Bununla birlikte, son çalışmalar şunları göstermektedir:

• Aplastik anemisi olan hastaların %80’inden fazlası allojenik kök hücre nakli sonrası iyileşmektedir.
• Akut lösemi remisyonunda allojenik kök hücre nakli yapılan hastaların yarısından fazlası iyileşiyor.
• Miyelodisplastik sendromlu hastaların yaklaşık %40’ı allojenik kök hücre nakli sonrası iyileşmektedir.

Doktoru Ne Zaman Aramak Gerekir

Sağlık uzmanına ne zaman görünmeliyim?

Allojenik kök hücre nakli yapılan kişilerde, otolog kök hücre nakli yapılan kişilere göre greft-versus-host hastalığı (GVHD) gelişme olasılığı daha yüksektir. Aşağıdaki akut GVHD semptomlarınız varsa sağlık uzmanınıza başvurun:

• Cildinizde kaşıntılı bir döküntü var.
• Cildinizin ve/veya gözlerinizin sarardığını fark edersiniz.
• Mide bulantısı, kusma, ishal veya karın krampları yaşıyorsanız.

Bağışıklık sisteminizin naklinizden sonra muhtemelen bir yıl veya daha uzun süre zayıf olacağını unutmamak önemlidir. Aşağıdaki semptomlardan herhangi birini geliştirirseniz sağlayıcınıza başvurun:

• Ateş (100.4 F, 38 C).
• Ürperti .
• Nefes darlığı (dispne) .
• Öksürme, hapşırma veya burun akıntısı.
• Sık idrara çıkma veya ağrılı idrar yapma (dizüri) .
• Baş dönmesi/sersemlik

Benim Sağlığım’dan bir not

Kan bozuklukları veya kan kanseri olan giderek daha fazla insan yabancıların nezaketine güveniyor. Kök hücre nakline ihtiyaç duyan insanların yaklaşık %70’i ailelerinde eşleşen bir donör bulamıyor. Neyse ki, bu insanların çoğu akraba olmayan donörlerden kök hücre alıyor. (Donör hücrelerini kullanamayan insanlar hala seçeneklere sahip. Bağışlanan göbek kordonu kanında eşleşen kök hücreler bulabilirler. Son zamanlarda, bazı insanlar kök hücrelerinin yarısıyla eşleşen aile üyelerinin kök hücrelerini kullandılar.)

İlgisiz bir donörden kök hücre aldığınızda riskler söz konusudur. Kök hücre nakli için adaysanız, sağlık uzmanınıza allojenik kök hücre naklinin faydaları ve riskleri hakkında sorun. Süreci açıklayacak ve riskleri ve faydaları tartmanıza yardımcı olacaklardır.