Tıbbi olarak ilgisizlik, hedef odaklı aktivite eksikliğidir. Ayrıca ilgi ve duygusal ifade eksikliği olarak da ortaya çıkar. İlgisizlik, Alzheimer hastalığı, Parkinson hastalığı ve felç gibi çeşitli nörolojik durumların bir semptomu veya komplikasyonu olabilir. İlgisizlik için doğrudan bir tedavi olmasa da, bazı ilaçlar bunu iyileştirebilir.

Genel bakış

Apati nedir?

“Apati”, sağlık profesyonellerinin önceki davranışlara kıyasla hedef odaklı aktivite ve motivasyon eksikliğini tanımlamak için kullandıkları bir terimdir. Ayrıca kendiliğindenlik, ilgi veya duygusal ifade eksikliği gibi de görünebilir. Apati, çeşitli nörolojik durumların bir semptomu ve/veya komplikasyonudur. Bazı uzmanlar bunu bir sendrom olarak kabul eder (genellikle birlikte gerçekleşen ancak mutlaka belirli bir durum olmayan bir semptom koleksiyonu).

Günlük yaşamda, insanlar ilgisizliği genellikle empatinin (başkalarının duygularını anlama ve paylaşma yeteneği) tam tersi olarak düşünürler. Ancak, tıbbi bir bağlamda ilgisizlik sadece diğer insanlara ve onların durumlarına karşı bir duygu veya ilgi eksikliği değildir. Genel olarak motivasyon ve ilgi eksikliğidir. Ayrıca, tıbbi anlamda ilgisizlik üzerinde hiçbir kontrolünüzün olmadığı bir şeydir — tembellik veya kişisel ilgisizlik seçimi değildir.

Psikolojik veya durumsal ilgisizlik

Psikiyatri ve psikoloji alanlarında ilgisizliğin biraz farklı bir anlamı vardır. Genellikle duygusal kopukluğu ve haz deneyimleme yeteneğinin azalmasını ( anhedoni ) tanımlar. Genellikle ilgisizliğin nörolojik tanımında olduğu gibi, aktiviteler veya günlük görevler yapma motivasyonunun eksikliğini içermez.

Majör depresyon ve şizofreni gibi bazı psikolojik durumlarda insanlar ilgisizlik atakları yaşayabilirler .

Ayrıca, travmatik olaylar yaşayan kişiler kendilerini zihinsel olarak korumak ve daha fazla sıkıntıyı önlemek için bir yol olarak apati sendromu (kayıtsızlık ve duygusal kopukluk) geliştirebilirler. Bu, felaketlerden kurtulanlarda veya savaş esirlerinde yaygındır. Ve travma sonrası stres bozukluğunun (PTSD) bir parçası olabilir .

İlgisizliğin belirtileri nelerdir?

İlgisizliğin belirtileri şunlardır:

• İşten, hobilerden veya sevdikleriyle vakit geçirmekten uzaklaşmak veya çekilmek . Ancak, ilgisiz kişiler, bunu yapmaya zorlanırlarsa veya ikna edilirlerse sevdikleriyle vakit geçirmekten hoşlanıyor gibi görünüyor.
• Eskiden zevk aldıkları aktivitelerden uzaklaştıklarına dair bir endişe eksikliği . Aile üyeleri ve sevdiklerinin davranışlarındaki değişikliği fark etmeleri ve bundan endişe duymaları daha olasıdır.
• Günlük aktivitelerini yerine getirmeleri için başkalarına güvenmek . Bunun nedeni, zihinsel veya fiziksel olarak görevleri (örneğin dişlerini fırçalamak veya faturaları ödemek) yapamamaları değil, bunları yapmak için kendi kendine yönlendirilmiş motivasyona sahip olmamalarıdır.
• Hem olumlu hem de olumsuz duyguların ifadesinde azalma veya eksiklik (duygusal körelme) . Güçlü duygular hissedemeyebilir veya durumlara beklendiği gibi duygusal tepkiler veremezler.

Apati bir depresyon türü müdür?

İlgisizlik depresyona benzeyebilir , ancak bunlar farklı durumlardır. İlgisizliği olan kişilerde depresyonu olan kişilerde görülen düşük ruh hali veya üzüntü hissi yoktur. Ancak bir kişi hem depresyon hem de ilgisizlik yaşayabilir.

Olası Nedenler

İlgisizliğin en yaygın nedenleri nelerdir?

Araştırmacılar, şiddetli veya kronik ilgisizliğin genellikle beyninizin belirli bölgelerindeki hasardan kaynaklandığını buldular, bunlara şunlar dahildir:

• Ön lob .
• Dorsal anterior singulat korteks ( biliş ve hareket kontrolüne yardımcı olan serebral korteksinizin bir bölgesi ).
• Ventral striatum (sosyal davranışlarda büyük rol oynayan beyninizin bir kısmı).

Beyninizin bu bölgeleri bir araya gelerek ödüllerin davranışları nasıl motive ettiğini işlemede kritik öneme sahiptir.

Apati en sık aşağıdaki nörodejeneratif durumlarda görülür:

• Alzheimer hastalığı (AD) : Apati, AD’nin en yaygın semptomlarından biridir. AD’li kişilerin yaklaşık %49’unu etkiler.
• Parkinson hastalığı (PD) : PD’li kişilerde ilgisizlik oranları, hastalığın erken evrelerinde %25’ten, hastalık kötüleştikçe %60’a kadar değişebilmektedir.
• Pick hastalığı : Pick hastalığı , frontotemporal demansın (FTD) bir türü olup, özellikle davranışsal varyant frontotemporal demanstır. Apati, Pick hastalığı olan kişilerin %54 ila %96’sını etkiler.

Apati aynı zamanda aşağıdakiler de dahil olmak üzere diğer beyin rahatsızlıklarının bir belirtisi veya komplikasyonu olabilir:

• Beyin küçük damar hastalığı (BKD).
• Kortikobazal dejenerasyon .
• Huntington hastalığı .
• İlerleyici supranükleer felç .
• İnme . Apati, hemorajik ve iskemik inme vakalarının yaklaşık üçte birinin komplikasyonudur .
• Travmatik beyin hasarı .
• Beyninizin belirli bölgelerindeki tümörler .
• Vasküler demans .

Ruhsal bozukluklar ve travma sonrası stres bozukluğu gibi psikolojik durumlar daha hafif veya kısa süreli ilgisizlik ataklarına yol açabilir.

Bakım ve Tedavi

İlgisizlik nasıl tedavi edilir?

Apati için başvurulacak bir tedavi yoktur. Bunun başlıca nedeni ilgisizlik üzerine yapılan çoğu çalışmanın Alzheimer hastalığı (AD) veya bunama gibi belirli bir durumla ilişkili olmasıdır.

Yardımcı olabilecek bazı ilaçlar şunlardır:

• Kolinesteraz inhibitörleri : Yapılan çalışmalar, donepezil , galantamin ve rivastigmin gibi kolinesteraz inhibitörlerinin AD’li kişilerde ilgisizliğin giderilmesine yardımcı olabileceğini göstermektedir.
• Uyarıcılar (psikostimülanlar) : Çalışmalar, uyarıcı ilaçların (özellikle metilfenidat (Ritalin®’in aktif maddesi)) AD, vasküler demans, Parkinson hastalığı ve frontotemporal demans durumunda ilgisizlik yaşayan kişilerde bazı olumlu etkilere sahip olduğunu göstermektedir .
• Antidepresanlar : Antidepresanlar, özellikle depresyonları da varsa, bazı kişilerde ilgisizlik sorununa yardımcı olabilir. Ancak bazı antidepresanlar ilgisizliği daha da kötüleştirebilir.

Araştırmacılar ayrıca apati için bir tedavi olarak transkraniyal manyetik stimülasyonu (TMS) inceliyorlar . 2017’de yapılan bir çalışmada, beş hafta TMS alan AD’li kişilerde apatide altı aya kadar devam eden bir iyileşme görüldü.

Aile eğitimi

Aile eğitimi, ilgisiz bir yakını olanlar için de önemlidir. Arkadaşlar ve aile üyeleri şunları yapmalıdır:

• İlgisizliği öğrenin ve bunun sevdiklerinizin kontrol edemeyeceği bir şey olduğunu anlayın.
• Sevdikleri adına faaliyetler başlatın ve onları faaliyetlere katılmaya teşvik edin.
• Sevdiklerinizle düzenli bir rutin oluşturun.

İlgisizliğin olası komplikasyonları nelerdir?

İlgisizlik yaşam kalitesinin düşmesine yol açabilir. Ayrıca bakıcının sıkıntı çekmesine de neden olabilir. İlgisizliği olan bir kişiye bakıyorsanız, kendinize de bakmanız önemlidir. Durum size sıkıntı veriyorsa bir destek grubuna katılmayı veya psikolog gibi bir ruh sağlığı uzmanına görünmeyi düşünün.

İlgisizliğin önüne geçilebilir mi?

Ne yazık ki, nörolojik bir durumdan kaynaklanan ilgisizliği önlemek için yapabileceğiniz hiçbir şey yok. Genellikle nörodejeneratif bir hastalığın parçası veya beyin hasarının bir sonucudur.

Doktoru Ne Zaman Aramak Gerekir

İlgisizlik konusunda ne zaman bir sağlık uzmanına görünmeliyim?

Sevdiğiniz kişinin davranışlarında bir değişiklik fark ederseniz, örneğin duygusal ifadede azalma veya eksiklik veya daha önce zevk alınan aktivitelerden uzaklaşma gibi, onları bir sağlık uzmanına görünmeye teşvik etmelisiniz. İlgisizlik, ciddi bir beyin rahatsızlığının bir işareti veya sonucu olabilir.

Sevdiğiniz kişi, davranışlarında yanlış bir şey olmadığını düşündüğü için başlangıçta bir sağlayıcıyı görmekten kaçınabilir veya itiraz edebilir. Onları bir sağlayıcıyı görmeye teşvik etmek -nazik ve destekleyici bir şekilde- fikirlerini değiştirmelerine yardımcı olabilir. Onlarla gitmeyi teklif etmek de profesyonel bakım arama konusunda kendilerini daha rahat hissetmelerine yardımcı olabilir.

Benim Sağlığım’dan bir not

Tıbbi olarak, ilgisizlik hedef odaklı aktivite eksikliğidir. Ayrıca ilgi ve duygusal ifade eksikliği olarak da ortaya çıkar. İlgisizlikle sevilen birine bakmak sıkıntı verici olabilir. Bunun kontrol edemeyecekleri bir şey olduğunu hatırlamak önemlidir. Sağlık ekibinin onlar ve aileniz için eğitim, destek ve bakım sağlamaya hazır olduğunu bilin. Ayrıca yerel destek grupları hakkında bilgi için ekiplerinden bilgi isteyin. Destek grupları bakım ipuçlarını paylaşmak ve yalnız olmadığınızı bilmenin verdiği rahatlığı sağlamak için çok faydalı olabilir.